Τρίτη, Μαΐου 15, 2007

Τα τέσσερα στάδια του πένθους...

Ήταν μια περίεργη μέρα στο τμήμα επειγόντων της ψυχιατρικής κλινικής. Κατ’ αρχή όλο το προσωπικό και οι ασθενείς μιλούσαν ελληνικά. Ιδιαίτερα ασυνήθιστο αν σκεφτείς ότι η κλινική είναι στη Σουηδία. Επίσης από την ώρα που πήγα στη δουλειά ακουγόταν μία συνεχής μουσική. Πολύ χαμηλής έντασης αλλά εύκολα διακριτή. Τα τραγούδια εναλλάσονται. Τη μία στιγμή ξεχωρίζω το ταξιδιάρικο “My wild love” των Doors και την άλλη παλιές μελωδίες νέου κύματος. Δεν δίνω όμως καμία απολύτως σημασία, παρ’ όλο που για κάποιον λόγο συγκινούμαι. Δεν αντιδρώ ακόμη κι όταν συνειδητοποιώ ότι είμαι ο μόνος στην κλινική που μιλάω σουηδικά. Με καταλαβαίνουνε όμως όλοι, οπότε ούτε κι αυτό με απασχολεί. Τρώω μία σοκολάτα βιαστικά, παρατηρώ για λίγο έξω από το παράθυρο μία ομάδα ηλικιωμένων που ετοιμάζονται να πάνε εκδρομή και αποφασίζω να καλέσω τον πρώτο ασθενή να περάσει μέσα. Γυρίζοντας το βλέμα μου προς τα μπρος με ήπια έκπληξη αντιλαμβάνομαι ότι αυτός κάθεται ήδη απέναντί μου.

«Καλημέρα γιατρέ!» μου λέει και χαμογελά. Ίσως να είναι η ιδέα μου, αλλά είναι μήπως έτοιμος να ξεσπάσει σε γέλια; Παρατηρώ προσεκτικά το νεαρό. Είναι γύρω στα είκοσι, με χοντρά γυαλιά μυωπίας με μαύρο σκελετό και μαλιά ατημέλητα, σε υπερβολικό ίσως βαθμό. Φοράει κοντομάνικο καρώ πουκάμισο, σχετικά φαρδύ τζιν και αθλητικά παπούτσια. Προσπαθώ να του μιλήσω, να τον ρωτήσω τ’ όνομά του, να τον υποδεχθώ ευγενικά και ζεστά αλλά δεν μπορώ να μιλήσω. Οι λέξεις απλώς δεν βγαίνουν απ’ το στόμα μου. Τί συμβαίνει σήμερα, θεέ μου; Λαμβάνει αυτός από μόνος του τον λόγο, ενώ το ύφος του αλλάζει ξαφνικά και είναι έτοιμος να κλάψει. «Δεν είμαι τρελλός γιατρέ. Ήρθα να σου πω ότι εδώ και λίγες μέρες έχασα τον πατέρα μου. Εντελώς ξαφνικά έφυγε απ’ τη ζωή. Θα απορείς βέβαια γιατί στο λέω, έτσι; Ξέρω ότι δεν μπορείς να με βοηθήσεις ιδιαίτερα. Ή μάλλον ξέρω ότι ο τρόπος που θα προσφερθείς να με βοηθήσεις είναι για μένα ανεπαρκής. Δεν έχω αναπτύξει δευτερογενή κατάθλιψη. Περνάω εντελώς φυσιολογικά τα τέσσερα στάδια του πένθους κατά Bowlby. Τώρα νομίζω είμαι κάπου μεταξύ του τρίτου και του τέταρτου. Τα θυμάσαι τα στάδια κατά Bowlby από την ιατρική σχολή γιατρέ; Γιατί δεν μιλάς;». Υψώνει τον τόνο της φωνής του και φωνάζει: «Γιατρέ! Ξύπνα!». Επαναλαμβάνει σχεδόν εκνευρισμένος πλέον: «Ξύπνα επιτέλους!».

Γιατί δεν μιλάω όντως; Και γιατί τα χρώματα στους τοίχους αρχίζουν να αλλάζουν; Τί μου συμβαίνει και δεν μπορώ καν να κουνηθώ; Κάποιας μορφής επιληπτική κρίση... Αυτό πρέπει να είναι! Ή μήπως απλά τρελλαίνομαι; Παλέυω να κουνηθώ! Ο νεαρός σηκώνεται από την καρέκλα και περπατώντας μέσα στο γραφείο μουρμουρίζει σχεδόν μόνος του. «Πρώτο στάδιο πένθους: Συναισθηματικό μούδιασμα ή διαμαρτυρία. Οδύνη, θυμός, σοκ. Αυτό το πέρασα ήδη γιατρέ. Διήρκησε 2 μέρες. Μετά έπρεπε να συνέλθω!» Δεν με κοίταζε πλέον καν. Μονολογούσε. Τί θέλει αυτός ο νεαρός εδώ; Γιατί μου κάνει διάλεξη; «Στάδιο δεύτερο! Λαχτάρα και αναζήτηση του χαμένου προσώπου. Χαρακτηρίζεται από επίμονη ενασχόληση με το χαμένο πρόσωπο, κλάμα και θυμό.» Πού τα γνωρίζει άραγε όλα αυτά; «Τρίτο! Αποδιοργάνωση και απελπισία. Ανησυχία και απώλεια στόχων. Απόσυρση, εσωστρέφεια και ευερεθιστότητα.» Νοιώθω ότι ιδρώνω. «Και τέλος τέταρτο! Η πολυπόθητη αναδιοργάνωση. Νέα πρότυπα συμπεριφοράς εγκαθιστόνται. Το πένθος υποχωρεί και την θέση του παίρνουν οι αναμνήσεις...».

Έχω πλέον παραδοθεί... Παραιτούμαι απ’ οποιαδήποτε προσπάθεια να αντιδράσω. Ο νεαρός άνδρας κάθεται και πάλι απέναντι μου και μου λέει με υποτιμητικό –σχεδόν ειρωνικό- ύφος: «Τι θα μου πεις όμως κι εσύ; Διάβασα παλιότερα ένα άρθρο σου που μιλούσε για το πένθος. Πως την είχες πει εκείνη τη βλακεία... Α ναι! Ότι ο θάνατος είναι αυτό που έρχεται και κάνει όλους όσους μένουν πίσω λίγο πιο σοφούς; Αυτό δεν ήταν;» Που το θυμήθηκε τώρα αυτό; Ποιος είναι επιτέλους; «Ξύπνα γιατρέ! Οι φιλοσοφίες αυτές ξέρεις δεν βοηθάνε και πολύ σε περίπτωση που δεν το έχεις ήδη καταλάβει! Γιατί δεν έγραψες καμιά ρεαλιστική συμβουλή, μπας και βοηθήσεις και στην πραγματικότητα κάποιον που υποφέρει, πέρα από την κατακαημένη ματαιοδοξία σου;» Δεν γίνεται να το ζω αυτό. Τρελλαίνομαι.

«Πες για παράδειγμα ότι αυτός που πενθεί πρέπει να ενθαρρύνεται να εξωτερικεύει τα συναισθήματά του! Να μιλήσει για τα αγαπημένα του πρόσωπα και να θυμηθεί ευχάριστες αναμνήσεις! Να κλάψει ελεύθερα, ή και να θυμώσει. Βλέπεις γιατρέ πόσο θυμωμένος είμαι τώρα; Βλέπεις;». Το αρχικά γαλήνιο πρόσωπο του νεαρού είχε γίνει πλέον τερατώδες. Μου παρέδιδε διάλεξη ψυχιατρικής με ύφος αρχηγού δικτατορικού καθεστώτος. Είχα παραδωθεί... Το προσωπό του είχε γίνει ολοκόκκινο, τρομακτικά κόκκινο. Συνέχισε ουρλιάζοντας πλέον. «Γιατί δεν είπες ότι τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα σε φυσιολογικό πένθος απαγορεύονται; Όπως και τα αγχολυτικά χάπια επίσης! Η κρίση αυτή ξεπερνιέται με το να είναι ξύπνιος κάποιος και να επεξεργάζεται τα συναισθήματά του. Να περνάει τα τέσσερα στάδια γιατρέ, τα θυμάσαι τα τέσσερα στάδια; Και να μιλάει για αυτό που πέρασε γιατρέ, κατάλαβες; Για το ότι είναι τρομαγμένος μέχρι το κόκκαλο. Και θυμωμένος επίσης, κατάλαβες;».

Είχα αρχίσει να φοβάμαι πλέον υπερβολικά. Έτρεμα ολόκληρος. Μα γιατί δεν έρχεται κανείς μέσα να με βοηθήσει; Δεν ακούνε τις φωνές; Κοιτάζω έξω απ’ το παράθυρο. Όλη η ομάδα ηλικιωμένων που πήγαινε εκδρομή στεκόταν τώρα έξω απ’ το γραφείο μου. Παρακολουθούσαν την παράσταση που έδινε ο νεαρός «ασθενής» μου και πλέον χειροκροτούσαν φωνάζοντας επιδοκιμαστικά. Θέλω να ουρλιάξω και δεν βγαίνει φωνή. «Ξύπνα γιατρέεεε!» ουρλιάζει ο νεαρός και πάλι. Αρχίζει να αιωρείται και δεκάδες έντομα βγαίνουν απ’ το στόμα και τα αυτιά του. Η μουσική στην κλινική δυναμώνει. Οι Pink Floyd εναλλάσονται με παιδικά νανουρίσματα...

Ξύπνησα καταϊδρωμένος... Ένοιωθα πτώμα απ’ την κούραση λες και εργαζόμουν τρεις μέρες χωρίς διακοπή. Συνειδητοποίησα ότι το όνειρο αυτό αν μου το περιέγραφε ασθενής θα το θεωρούσα πιθανότατα σημάδι ψυχοπαθολογίας. Χαμογέλασα κάπως πικρά... Πώς θα πάω τώρα στη δουλειά με τέτοια διάθεση;

8 σχόλια:

Machi είπε...

isws to kalhtero sou mexri stigmhs...

Aris είπε...

Superb!!!

Γιάννης Παντζιαράς είπε...

Thanks φίλη! Και φίλε!

Psychia είπε...

Τι έπαιξε ρε Γιάννη; Με άφησες με το σαγόνι να κρέμεται. Φοβερό, φοβερό κείμενο..! Και το πιο σουρεάλ (για μένα) απ'όλα είναι πως το διαβάζω σε περίοδο που έχω καταπιαστεί με την Ερμηνεία των Ονείρων του Φρόιντ. Αντιλαμβάνεσαι το κόλλημα. Όχι πως μπορώ να ερμηνέψω οτιδήποτε απ'αυτά που είπες, μόνο εσύ ξέρεις τι λούκι περνάς αυτή την εποχή.

Συγχαρητήρια για το συγγραφικό σου ταλέντο, σ'αυτό το κείμενο πάντρεψες την επιστήμη με την λογοτεχνία απόλυτα.

:)

Γιάννης Παντζιαράς είπε...

Γειά σου ψυχία! Το τί λούκι περνάω αυτή την εποχή είναι μάλλον ανεξάρτητο από το συγκεκριμένο κείμενο, το οποίο γράφτηκε πριν από μερικούς μήνες... Οπότε μάλλον χρόνιο είναι το πρόβλημα :) Ευχαριστώ πάντως για τα ευγενικά σου λόγια.

Είχες πάρει το email που σου έστειλα για την Σουηδία; Θα πιούμε καφεδάκι στο södermalm σύντομα;

DIONYSOS είπε...

Ο θάνατος άλλοτε έρχεται σαν φυσική συνέπεια και άλλοτε ως αιφνίδιο άγος, ζούμε μαζί του παρακολουθοντας τον ασθενή μας, δίνουμε τη μάχη στα μαρμαρένια αλώνια με το Χάρο και η ζωή κύκλους κάνει. Καλή προσπάθεια.

Andrea είπε...

...
file exeis talento !

einai alithia oti ta 4 stadia einai akrivos ta idia με tou xwrismou?

Πρώτο στάδιο : Οδύνη, θυμός, σοκ.
Στάδιο δεύτερο: Λαχτάρα και αναζήτηση
Τρίτο: Αποδιοργάνωση και απελπισία
τέταρτο :αναδιοργάνωση....μενουν μόνο οι αναμνήσεις

Γιάννης Παντζιαράς είπε...

Ακριβως... Ο χωρισμός είναι εξάλλου εξ ορισμού μια μορφή πένθους. Αποχωρίζεσαι όχι μόνο το άτομο με το οποίο χωρίζεις, αλλά και το κομμάτι του ίδιου σου του εαυτού που είχες συνδεδεμένο με το συγκεκριμένο άτομο. Και εκτός απ' όλα αυτά, προσπαθείς να συμβιβαστείς και με την απώλεια ή μάλλον την ματαίωση όλων των ονείρων και σχεδίων για το κοινό μέλλον...